Halde "HKS irsaliyesi kesildi mi?", "irsaliyeye künye yazıldı mı?" soruları her gün sorulur. Ama HKS'nin kendisi bir irsaliye belgesi değildir. HKS'de malın hareketi bildirilir ve künye alınır; malın taşınması için gereken sevk irsaliyesi ise Vergi Usul Kanunu'na göre ayrıca düzenlenir. Halk arasında "HKS irsaliyesi" denince çoğunlukla künye numarası yazılmış e-İrsaliye ya da HKS'deki sevk bildirimi kastedilir.
Bu rehberde künye, irsaliye ve fatura arasındaki farkı, hal tüccarı ve komisyoncusu için e-İrsaliye zorunluluğunu ve faturanın hangi şartla irsaliye yerine geçtiğini anlatıyoruz.
Bu sayfa 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'ne ve HKS e-Bildirim kullanım kılavuzuna dayanır, bilgilendirme amaçlıdır. Kendi durumunuz için mali müşavirinizi esas alın. Son güncelleme: Ekim 2026.
Künye, irsaliye ve fatura: hangisi ne işe yarar?
| Belge | Nerede oluşur? | Ne gösterir? |
|---|---|---|
| Künye | HKS'de, bildirim sonucunda | Malın kimden geldiği, nerede üretildiği, cinsi ve miktarı: izlenebilirlik |
| Sevk irsaliyesi / e-İrsaliye | Satıcının ya da gönderenin programında, GİB'e uygun olarak | Malın bir yerden başka bir yere taşınması |
| Fatura (e-Fatura / e-Arşiv) | Satıcının programında, GİB'e uygun olarak | Alım satımın bedeli ve vergisi |
Üçü birbirinin yerine geçmez: künye vergi belgesi değildir, irsaliye de HKS bildirimi yerine geçmez. Pratikte üçü birbirine bağlanır; künye numarası faturaya ve irsaliyeye yazılır, böylece yolda ya da halde yapılan denetimde belge ile HKS kaydı aynı malı gösterir.
HKS'de "sevk" bildirimi ile irsaliyenin farkı
HKS'de malı satmadan başka bir yere (depoya, şubeye, komisyoncuya) gönderdiğinizde Sevkiyat bildirimi yapılır; satışta ise Satış bildirimi. Bu bildirimler HKS'deki mal hareketini kaydeder ve künye üretir. Malın yola çıkması ise vergi mevzuatı açısından ayrı bir olaydır: araçta sevk irsaliyesi ya da irsaliye yerine geçen bir fatura bulunmalıdır.
Yani depolar arası bir sevkte hem HKS'de sevk bildirimi yapılır hem de sevk irsaliyesi düzenlenir. Sıfatınıza göre hangi bildirimlerin tanımlı olduğunu HKS sıfat işlem tablosu rehberinde, HKS'nin kendisini e-Hal (HKS) nedir rehberinde bulabilirsiniz.
Hal tüccarı ve komisyoncu için e-İrsaliye zorunlu mu?
Evet. 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği, 5957 sayılı Kanun'a göre komisyoncu veya tüccar olarak sebze ve meyve ticaretiyle uğraşan mükellefleri ciro sınırı olmaksızın e-İrsaliye uygulamasına geçmesi zorunlu olanlar arasında sayar:
- Bu mükelleflerin 1 Ocak 2020 tarihine kadar e-İrsaliye uygulamasına geçmesi gerekiyordu.
- Hal Kayıt Sistemi kapsamındaki sebze ve meyvenin toptan ticaretine yeni başlayan tüccar ve komisyoncular, işe başladıkları ayı izleyen dördüncü ayın başından itibaren e-İrsaliyeye geçmek zorundadır.
- Geçişten sonra düzenledikleri sevk irsaliyelerini, Tebliğ'deki istisnalar dışında e-İrsaliye olarak düzenlemeleri ve e-İrsaliye kullanıcılarından da e-İrsaliye olarak almaları zorunludur.
Aynı mükellefler e-Fatura uygulamasına da 1 Ocak 2020'den itibaren (yeni başlayanlar işe başladıktan sonraki 3 ay içinde) geçmek zorundadır.
Fatura irsaliye yerine geçer mi?
Bazı şartlarla geçer. 509 Sıra No.lu Tebliğ'e göre:
- e-Fatura: İki e-Fatura kullanıcısı arasında düzenlenen e-Faturada düzenleme tarihinin yanında saat ve dakika da gösterilirse, e-Faturanın kâğıt çıktısı irsaliye yerine geçer. Çıktıya "İrsaliye yerine geçer." yazılması, satıcı ya da yetkilisi tarafından imzalanması ve faturanın malın teslimi anında düzenlenmesi gerekir.
- e-Arşiv Fatura: Alıcıya malın yanında kâğıt olarak verilen e-Arşiv Fatura, saat ve dakikası gösterilmek ve malın teslimi anında düzenlenmek şartıyla irsaliyeli fatura yerine kullanılabilir.
- Sevk sırasında malın yanında sevk irsaliyesi, irsaliye yerine geçen e-Arşiv Fatura kâğıt çıktısı ya da ÖKC'den üretilen fatura bilgi fişinden biri bulunmalıdır.
Satış anında faturası kesilip teslim edilen mallarda bu imkân işinizi kolaylaştırır. Satıştan önce yola çıkan mallarda (depoya, şubeye, komisyoncuya sevk) ise irsaliye düzenlenir.
İrsaliyede künye numarası neden önemli?
Künye numarası irsaliyede ve faturada yer aldığında, malın yanında taşınan belge ile HKS'deki bildirim birbirine bağlanır. Denetimde belgedeki mal ile HKS kaydındaki malın aynı olduğu tek bakışta görülür; yanlış künye yazılması ya da hiç yazılmaması ise belge ile kaydın tutmamasına yol açar. Künyenin nasıl alındığını hal künye alma sayfasında anlattık.
EfeHal'de irsaliye ve künye
EfeHal'de irsaliye, zaten girdiğiniz kayıttan oluşur:
- Satıştan: Sevkiyatlı satışlarda irsaliye satış kaydından hazırlanır.
- Künye Listesi'nden: Gün içinde alınan künyeleri seçip tek seferde irsaliye oluşturursunuz; künye numaraları belgeye kendiliğinden yazılır.
- Sevk İşlem Listesi'nden: Depolar arası ya da başka bir işyerine yapılan sevklerin irsaliyesi listeden kesilir.
- Göndermeden önce önizleme: e-İrsaliye entegratöre gitmeden önce belgenin son hâlini görürsünüz.
Ayrıntılar için hal e-İrsaliye programı ve HKS irsaliye ve fatura sayfalarına, depolar arası sevk için depolar arası sevk sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
HKS irsaliyesi nedir?
HKS'nin kendisi irsaliye düzenlemez. "HKS irsaliyesi" denince genellikle künye numarası yazılmış sevk irsaliyesi (e-İrsaliye) ya da HKS'deki sevk bildirimi kastedilir. HKS bildirimi malın hareketini kaydeder ve künye üretir; sevk irsaliyesi ise vergi mevzuatına göre ayrıca düzenlenir.
Künye irsaliye yerine geçer mi?
Hayır. Künye malın izlenebilirliğini gösterir; vergi mevzuatındaki sevk irsaliyesinin ya da faturanın yerine geçmez.
Hal komisyoncusu e-İrsaliye kullanmak zorunda mı?
Evet. 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'ne göre 5957 sayılı Kanun kapsamında komisyoncu veya tüccar olarak sebze ve meyve ticareti yapan mükellefler ciro sınırı olmaksızın e-İrsaliye uygulamasına geçmek zorundadır; yeni başlayanlar işe başladıkları ayı izleyen dördüncü ayın başından itibaren.
e-Fatura irsaliye yerine geçer mi?
Geçer, şu şartlarla: e-Faturada saat ve dakika gösterilmeli, fatura malın teslimi anında düzenlenmeli, kâğıt çıktıya "İrsaliye yerine geçer." yazılıp satıcı tarafından imzalanmalıdır.
Depoya sevkte irsaliye gerekir mi?
Evet. Satılmadan yola çıkan malın yanında sevk irsaliyesi bulunmalıdır; HKS'de de ayrıca sevk bildirimi yapılır.
Bir irsaliyede birden fazla künye olur mu?
Evet. Aynı sevkiyattaki birden fazla künye tek irsaliyede yer alabilir; EfeHal'de Künye Listesi'nden birden fazla künye seçip tek irsaliye oluşturabilirsiniz.